Ustawienia zapisujemy w Twojej przeglądarce (pamięć lokalna) – działają na wszystkich podstronach. Przy motywie „Auto” serwis dopasowuje się do ustawień systemu.
Przewodnik po terapiach
Które metody psychoterapii mają udowodnioną skuteczność, czym się różnią i jak wybrać odpowiednią dla siebie? Przedstawiamy wyłącznie podejścia oparte na dowodach naukowych, dostępne w polskim systemie ochrony zdrowia.
Czym jest psychoterapia – a czym nie jest?
Psychoterapia to metoda leczenia zaburzeń psychicznych poprzez systematyczną pracę w relacji z wykwalifikowanym terapeutą. To nie „rozmowa o problemach" ani doradztwo – to proces oparty na sprawdzonych technikach, którego skuteczność w wielu zaburzeniach jest porównywalna z farmakoterapią, a w niektórych (np. zaburzenia osobowości) stanowi podstawę leczenia.
Psychoterapię prowadzi psychoterapeuta – specjalista po ukończeniu kilkuletniego szkolenia podyplomowego (zwykle 4-letniego), pracujący pod superwizją. Trwają prace legislacyjne nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty, która wprowadzi rejestr zawodowy i ujednolici wymagania. Różnice między psychiatrą, psychologiem a psychoterapeutą wyjaśniamy w osobnym artykule.
Uwaga na pseudoterapie. Nie każda oferta „pracy nad sobą" jest psychoterapią. Metody takie jak NLP, ustawienia hellingerowskie czy „terapie energetyczne" nie mają potwierdzonej naukowo skuteczności w leczeniu zaburzeń psychicznych i nie są rekomendowane przez towarzystwa naukowe ani refundowane przez NFZ. W przypadku depresji, ChAD czy schizofrenii korzystanie z nich zamiast leczenia może opóźnić właściwą pomoc i pogorszyć stan zdrowia.
Główne nurty psychoterapii
Cztery podejścia o ugruntowanej pozycji, dostępne w Polsce także w ramach NFZ. Każde opisujemy szczegółowo na osobnej stronie.
Zaburzenia osobowości, nawracające problemy w relacjach
Tak
Systemowa
Rodzina jako system wzajemnych powiązań
Zróżnicowany (cykle spotkań)
Problemy rodzinne i par, zaburzenia odżywiania u nastolatków
Tak
Humanistyczna / Gestalt
Samorealizacja, doświadczanie emocji, akceptacja
Średnioterminowa
Kryzysy życiowe, żałoba, zaburzenia adaptacyjne
Tak (wybrane placówki)
Poza głównymi nurtami dobrze udokumentowaną skuteczność mają także metody wyspecjalizowane: DBT (terapia dialektyczno-behawioralna, opracowana dla osobowości borderline), EMDR i terapie skoncentrowane na traumie (PTSD) oraz terapie „trzeciej fali" (ACT, terapia oparta na uważności – MBCT).
Na rynku spotkasz też podejścia o słabszej bazie dowodowej – na przykład analizę transakcyjną. Ma spójną teorię i europejski system certyfikacji (w Polsce Polskie Towarzystwo Analizy Transakcyjnej ma akredytację europejskiego stowarzyszenia EATA), ale badań z randomizacją jest niewiele, dlatego nie znajdziesz jej w aktualnych wytycznych klinicznych ani na listach terapii o potwierdzonej skuteczności. Bywa sensownym wyborem przy pracy nad wzorcami w relacjach czy rozwojem osobistym. Przy depresji, zaburzeniach lękowych, PTSD lub OCD zacznij od nurtu z mocnymi rekomendacjami – CBT albo psychoterapii psychodynamicznej.
Jak wybrać terapeutę? Lista kontrolna
Wykształcenie i szkolenie – zapytaj o ukończone (lub zaawansowane) całościowe szkolenie psychoterapeutyczne; profesjonalista odpowie bez urazy.
Certyfikat lub proces certyfikacji – np. Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego lub Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
Superwizja – dobry terapeuta konsultuje swoją pracę z doświadczonym superwizorem.
Kontrakt terapeutyczny – na początku ustalacie cele, częstotliwość, zasady odwoływania sesji i płatności.
Dopasowanie – badania konsekwentnie pokazują, że jakość relacji terapeutycznej jest jednym z najsilniejszych czynników skuteczności terapii. Masz prawo zmienić terapeutę.
Psychoterapia na NFZ
Psychoterapia w poradniach zdrowia psychicznego i Centrach Zdrowia Psychicznego jest bezpłatna – wymaga skierowania (od lekarza POZ lub psychiatry). Barierą bywa czas oczekiwania, dlatego warto równolegle rozważyć wizytę w CZP, gdzie wstępną pomoc można uzyskać szybko i bez skierowania. Ścieżki krok po kroku: Gdzie szukać pomocy.
Źródła i bibliografia
Cuijpers P. i in., przeglądy metaanaliz skuteczności psychoterapii depresji i zaburzeń lękowych, World Psychiatry.
